Thiết bị theo dõi sức khỏe IoT: Từ nhịp tim đến chất lượng giấc ngủ

Thiết bị theo dõi sức khỏe như đồng hồ thông minh, vòng đeo, nhẫn thông minh hay cảm biến đặt dưới nệm có thể đo khá tốt nhịp tim lúc nghỉ, số bước chân, thời gian ngủ và xu hướng thay đổi qua nhiều tuần. Chúng kém chính xác hơn với các chỉ số như giai đoạn giấc ngủ, nồng độ oxy trong máu (SpO2) hay "điểm căng thẳng". Cách dùng đúng là xem chúng như công cụ theo dõi xu hướng và nhắc nhở thói quen, không phải thiết bị chẩn đoán y khoa. Khi số liệu bất thường kéo dài hoặc bạn có triệu chứng, hãy gặp bác sĩ.

Các loại thiết bị phổ biến

Đo nhịp tim: cảm biến quang học hoạt động ra sao

Phần lớn thiết bị đeo dùng cảm biến quang học (PPG): đèn LED chiếu vào da, cảm biến đo lượng ánh sáng phản xạ thay đổi theo nhịp máu chảy. Phương pháp này cho kết quả khá tốt khi bạn ngồi yên hoặc ngủ. Độ chính xác giảm khi:

• Vận động mạnh, cổ tay cử động nhiều (chạy cự ly ngắn, tập tạ, đánh cầu lông).
• Đeo lỏng, thiết bị trượt trên da.
• Trời lạnh, mạch máu ở tay co lại.
• Có hình xăm ở vị trí cảm biến.

Người tập thể thao nghiêm túc thường dùng thêm đai đo nhịp tim đeo ngực, đo bằng tín hiệu điện, chính xác hơn khi vận động cường độ cao.

ECG và cảnh báo nhịp tim bất thường

Một số đồng hồ thông minh có tính năng điện tâm đồ một chuyển đạo (ECG) và cảnh báo nhịp không đều. Ở một số quốc gia, các tính năng này được cơ quan quản lý cấp phép như một chức năng hỗ trợ phát hiện rung nhĩ. Tuy vậy:

• Tính năng có thể không khả dụng hoặc chưa được cấp phép tại Việt Nam tùy mẫu và phiên bản phần mềm.
• ECG trên đồng hồ không thay thế điện tâm đồ 12 chuyển đạo tại bệnh viện.
• Kết quả bình thường không loại trừ bệnh tim; kết quả bất thường cần được bác sĩ kiểm tra lại.

Nếu bạn có triệu chứng như đau ngực, khó thở, choáng ngất, hồi hộp kéo dài, hãy đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay thay vì chờ đồng hồ "xác nhận".

Theo dõi giấc ngủ: tin được tới đâu

Thiết bị đeo ước tính giấc ngủ dựa trên chuyển động và nhịp tim. Chúng thường đo khá đúng giờ đi ngủ, giờ thức dậy và tổng thời gian ngủ. Phần chia giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu, REM là ước tính bằng thuật toán, có thể sai lệch so với đo đa ký giấc ngủ tại phòng xét nghiệm. Một số thiết bị có tính năng cảnh báo dấu hiệu rối loạn nhịp thở khi ngủ, cũng chỉ mang tính sàng lọc.

Cách dùng hữu ích nhất là nhìn xu hướng: tuần này bạn ngủ ít hơn tuần trước? Những ngày uống cà phê buổi chiều, dùng điện thoại khuya thì giấc ngủ có ngắn hơn không? Thói quen màn hình buổi tối ảnh hưởng tới cả mắt lẫn giấc ngủ; xem thêm bài bảo vệ mắt khi dùng màn hình nhiều giờ.

SpO2, nhiệt độ da và các chỉ số khác

• SpO2: đo qua cổ tay kém ổn định hơn máy kẹp ngón tay. Dùng để tham khảo xu hướng ban đêm, không dùng để tự theo dõi khi đang bệnh hô hấp.
• Nhiệt độ da: hữu ích để thấy thay đổi so với mức nền của chính bạn (ví dụ trong chu kỳ kinh nguyệt), không phải nhiệt kế đo sốt.
• Biến thiên nhịp tim (HRV): nhiều ứng dụng dùng để ước tính mức hồi phục; nên so với chính mình theo thời gian, không so với người khác.
• Điểm căng thẳng, điểm sẵn sàng: là chỉ số tổng hợp theo thuật toán riêng của từng hãng, mang tính tham khảo.

Đọc số liệu thế nào để không lo lắng thái quá

1. Nhìn xu hướng nhiều ngày, nhiều tuần, không phản ứng với một đêm hay một lần đo.
2. Đeo thiết bị đúng cách, đúng vị trí theo hướng dẫn, cập nhật phần mềm.
3. So sánh với cảm nhận thực tế: ngủ "điểm thấp" nhưng thấy khỏe thì không cần quá bận tâm.
4. Ghi chú các yếu tố đời sống: bia rượu, cà phê, tập luyện, ốm, để hiểu vì sao số liệu thay đổi.
5. Mang số liệu tới bác sĩ khi đi khám nếu thấy bất thường kéo dài, nhưng để bác sĩ quyết định cần xét nghiệm gì.

Quyền riêng tư của dữ liệu sức khỏe

Dữ liệu nhịp tim, giấc ngủ, chu kỳ kinh nguyệt là thông tin rất nhạy cảm. Trước khi chọn thiết bị và ứng dụng, hãy xem dữ liệu được lưu ở đâu, có mã hóa không, có chia sẻ cho bên thứ ba không. Tắt những quyền chia sẻ không cần thiết, và cân nhắc kỹ trước khi kết nối dữ liệu sức khỏe với ứng dụng không rõ nguồn gốc.

Chọn thiết bị phù hợp

Nếu bạn muốn một chiếc đồng hồ đa năng vừa nhận thông báo vừa theo dõi sức khỏe, đọc bài tính năng smartwatch nào thực sự đáng tiền. Nếu bạn chạy bộ, đạp xe và cần pin dài, bài đánh giá độ bền và thời lượng pin đồng hồ thể thao sẽ hữu ích hơn. Với người chủ yếu quan tâm giấc ngủ và không thích đeo đồng hồ khi ngủ, nhẫn thông minh hoặc cảm biến dưới nệm là phương án đáng thử.