Cách sử dụng ổ cắm thông minh để tiết kiệm điện năng gia đình

Ổ cắm thông minh tiết kiệm điện bằng ba cách: cắt hẳn điện chờ của các thiết bị cắm cả ngày (tivi, đầu thu, loa, máy tính bàn), hẹn giờ để thiết bị chỉ chạy khi cần (bình nóng lạnh, máy lọc nước, đèn trang trí), và đo công suất để bạn biết chính xác thiết bị nào đang "ăn" điện. Bản thân ổ cắm không làm thiết bị tiêu thụ ít điện hơn; nó giúp bạn bớt lãng phí và ra quyết định dựa trên số liệu thật của nhà mình.

Ổ cắm thông minh là gì

Đó là một ổ cắm trung gian: bạn cắm nó vào ổ điện trên tường, rồi cắm thiết bị vào nó. Bên trong có rơ-le đóng ngắt và mô-đun kết nối (thường là Wi-Fi 2,4 GHz, một số dùng Zigbee, Bluetooth hoặc Thread). Qua ứng dụng trên điện thoại, bạn có thể bật tắt từ xa, đặt lịch, hẹn giờ đếm ngược, hoặc điều khiển bằng giọng nói qua trợ lý ảo. Nhiều mẫu còn có chức năng đo điện năng tiêu thụ theo thời gian thực và thống kê theo ngày, tháng.

Điện chờ: khoản lãng phí âm thầm

Rất nhiều thiết bị vẫn tiêu thụ điện khi ở chế độ chờ: tivi tắt bằng điều khiển, đầu thu truyền hình, loa soundbar, máy chơi game, cục sạc cắm sẵn, máy tính bàn đã tắt nhưng chưa rút nguồn, lò vi sóng có đồng hồ. Mỗi thiết bị tiêu thụ không nhiều, nhưng cộng lại suốt 24 giờ mỗi ngày, quanh năm, đây là khoản đáng kể, đặc biệt khi giá điện sinh hoạt tại Việt Nam tính theo bậc thang: dùng càng nhiều, giá mỗi số điện ở bậc trên càng cao.

Cách làm hiệu quả: gom cụm thiết bị giải trí (tivi, loa, đầu thu) vào một ổ cắm kéo dài, cắm ổ kéo dài đó qua một ổ cắm thông minh, rồi đặt lịch tắt hẳn từ nửa đêm đến chiều hôm sau, hoặc tắt khi cả nhà đi làm.

Những kịch bản tiết kiệm điện thực tế

Bình nóng lạnh

Nhiều gia đình bật bình nóng lạnh cả ngày. Hẹn giờ cho bình chạy trước giờ tắm khoảng nửa tiếng đến một tiếng là đủ với nhiều loại bình. Lưu ý quan trọng: bình nóng lạnh có công suất lớn, chỉ dùng ổ cắm thông minh có định mức dòng điện phù hợp (thường là loại 16A, hoặc công tắc thông minh lắp cố định cho thiết bị công suất cao), và tốt nhất nhờ thợ điện kiểm tra. Không dùng ổ cắm nhỏ 10A cho bình công suất cao.

Máy tính và màn hình

Đặt lịch tắt nguồn cụm máy tính bàn, màn hình, loa ngoài vào buổi tối. Nhớ tắt máy tính đúng cách trước khi ổ cắm ngắt điện, tránh mất dữ liệu.

Đèn trang trí, quạt, máy lọc không khí

Hẹn giờ đèn ban công, đèn cây thông dịp Tết, Noel; hẹn giờ quạt tắt sau khi ngủ say; cho máy lọc không khí chạy theo khung giờ cả nhà ở nhà.

Sạc thiết bị

Hẹn giờ cắt sạc xe đạp điện, sạc dự phòng sau một khoảng thời gian, vừa tiết kiệm vừa tránh để pin ở mức đầy quá lâu.

Đo điện năng: biết đâu là "thủ phạm"

Chức năng đo công suất là lý do đáng mua loại ổ cắm có tính năng này thay vì loại chỉ bật tắt. Một cách làm hữu ích là "kiểm toán điện" tại nhà: dùng một ổ cắm đo điện, cắm lần lượt vào từng thiết bị nghi ngờ trong vài ngày, ghi lại lượng điện tiêu thụ. Bạn có thể bất ngờ khi thấy một chiếc tủ lạnh cũ, một máy lọc nước nóng lạnh hay máy chơi game ở chế độ chờ tiêu thụ nhiều hơn mình nghĩ. Từ đó quyết định thay thiết bị, đổi thói quen hay hẹn giờ.

Thiết bị nên và không nên cắm qua ổ cắm thông minh

Với máy lạnh, thay vì ngắt nguồn, dùng bộ điều khiển hồng ngoại thông minh để hẹn giờ, chỉnh nhiệt độ từ xa sẽ an toàn và hiệu quả hơn.

Chọn mua ổ cắm thông minh

• Định mức dòng điện: xem tổng công suất thiết bị bạn định cắm, chọn ổ có định mức dư ra.
• Có đo điện năng hay không: nên chọn loại có, chênh lệch giá thường không lớn.
• Chuẩn kết nối: Wi-Fi tiện vì không cần bộ trung tâm; Zigbee, Thread cần hub nhưng ổn định khi nhà có nhiều thiết bị. Hỗ trợ Matter giúp dùng được với nhiều hệ sinh thái.
• Tương thích hệ sinh thái: Google Home, Apple Home, Alexa, hoặc ứng dụng của hãng như Tapo, Xiaomi Home, Tuya. Xem thêm bài so sánh hệ sinh thái smarthome Google, Apple và Amazon trước khi chọn.
• Phù hợp ổ điện ở Việt Nam: kiểu chân cắm, kích thước không che ổ bên cạnh.
• Chứng nhận an toàn và thương hiệu rõ ràng: tránh hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc cho thiết bị điện.

Cài đặt và giữ ổ cắm hoạt động ổn định

1. Đảm bảo vị trí ổ cắm có sóng Wi-Fi tốt; nếu nhà rộng, xem cách phủ sóng Wi-Fi toàn nhà bằng hệ thống Mesh.
2. Nhiều ổ chỉ hỗ trợ 2,4 GHz; nếu router gộp chung tên hai băng tần và cài đặt lỗi, thử tách tên tạm thời.
3. Đặt tên ổ theo thiết bị ("Tivi phòng khách", "Bình nóng lạnh") để dễ gọi bằng giọng nói.
4. Kiểm tra trạng thái mặc định khi mất điện rồi có điện lại (bật, tắt, hay giữ trạng thái trước), chỉnh cho phù hợp với từng thiết bị.
5. Cập nhật firmware định kỳ, đổi mật khẩu tài khoản ứng dụng và bật bảo mật hai lớp nếu có.

Từ một chiếc ổ cắm đến quản lý năng lượng cả nhà

Ổ cắm thông minh là bước khởi đầu rẻ và dễ nhất. Khi đã quen theo dõi số liệu, bạn có thể mở rộng sang công tơ đo điện tổng, công tắc thông minh, cảm biến hiện diện để tự tắt đèn. Bức tranh lớn hơn về cách thiết bị kết nối thay đổi việc dùng điện được trình bày trong bài IoT thay đổi cách quản lý năng lượng.